ಅಗ್ನಿಮಂಥ ಮಹತ್ವ : ಸುಮನಾ ಮಳಲಗದ್ದೆ

ಅಗ್ನಿಮಂಥದಂತಹ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಕಾಡಿನ ಗಿಡವಷ್ಟೇಯಲ್ಲ, ಆರೋಗ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಸಂಪತ್ತಾಗಿದೆ. ಪಾರಂಪರಿಕ ವೈದ್ಯರಾದ ಸುಮನಾ ಮಳಲಗದ್ದೆ ಅವರು ಈ ಸಸ್ಯದ ಕುರಿತು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ತಪ್ಪದೆ ಮುಂದೆ ಓದಿ…

ಅಗ್ನಿಮಂಥ  ಪರಿಚಯ :

ಕನ್ನಡ ಹೆಸರುಗಳು: ಅಗ್ನಿಮಂಥ, ಅಗ್ನಿಮಂತ
ಸಂಸ್ಕೃತ ಹೆಸರುಗಳು: ಅಗ್ನಿಮಂಥ, ಅರಣಿ, ಗಣಿಕಾರಿಕಾ (ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ)
ಹಿಂದಿ: ಅರ್ನಿ / ಅಗ್ನಿಮಂತ (Arni)
ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೆಸರು: Headache Tree, Clerodendrum
ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು: Clerodendrum phlomidis Linn.f. (ಕೆಲವು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ Premna integrifolia / Premna serratifolia ಅನ್ನೂ ಅಗ್ನಿಮಂಥ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ — ಪ್ರದೇಶಾನುಸಾರ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ)
ಕುಟುಂಬ (Family): Lamiaceae (ಹಳೆಯ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ Verbenaceae)

ಅಗ್ನಿಮಂಥ : ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ಔಷಧಿ. ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಕಾಡನ್ನು ಕೇವಲ ಮರಗಳ ಗುಂಪೆಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಜೀವ ಉಳಿಸುವ ಔಷಧಿಗಳ ಭಂಡಾರವೆಂದು ಕಂಡರು. ಮನೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಗಿಡಗಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡುವ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿ ಅಡಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಮಹತ್ವದ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಮಂಥ ಒಂದು. ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಶಮೂಲ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿರುವ ಈ ಗಿಡ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾತಜನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ದೇಹದ ಊತ, ಜೀರ್ಣದೌರ್ಬಲ್ಯ ಹಾಗೂ ನೋವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಅಗ್ನಿಮಂಥ ಎಂಬ ಹೆಸರೇ ಅದರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. “ಅಗ್ನಿ” ಎಂದರೆ ಜಠರಾಗ್ನಿ ಅಥವಾ ದೇಹದ ಪರಿವರ್ತನಾ ಶಕ್ತಿ; “ಮಂಥ” ಎಂದರೆ ಚಲನೆ, ಪ್ರೇರಣೆ. ಅಂದರೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕುಂಠಿತವಾಗಿರುವ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ, ಚಲನೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿರುವ ಸಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಮಂಥ, ಅರಣಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುವ ಈ ಸಸ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಂತಾನುಸಾರ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇವೆ. ಕೆಲವು ವನಸ್ಪತಿ ತಜ್ಞರು ಇದನ್ನು Premna integrifolia ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರೆ, ಕೆಲವೆಡೆ Clerodendrum phlomidis ಜಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಔಷಧೋಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಸರಿಯಾದ ಸಸ್ಯ ಗುರುತು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.

ಅಗ್ನಿಮಂಥ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಗಿಡ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕ ಮರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಎಲೆಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸನೆ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ತೊಗಟೆ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಗುಣವುಳ್ಳ ಬೇರು ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷತೆ. ಪಾರಂಪರಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇರು, ತೊಗಟೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ.

ಆಯುರ್ವೇದದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಮಂಥ ವಾತ-ಕಫ ಶಮನಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೂಡುವ ಸೊಂಟನೋವು, ಸಂಧಿನೋವು, ದೇಹದ ಬಿಗಿತ, ಕೈಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು, ಊತ ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಷಾಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಶಮೂಲ ಕಷಾಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸ್ಥಾನ ಇರುವುದೇ ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಳೆಯ ವೈದ್ಯರು ದೇಹದಲ್ಲಿ “ಶೋಥ” ಅಥವಾ ಊತ ಕಾಣಿಸಿದಾಗ ಅಗ್ನಿಮಂಥ ಸಂಯೋಜಿತ ಕಷಾಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆರಿಗೆ ನಂತರ ದೇಹದ ಬಲವರ್ಧನೆಗೆ ಹಾಗೂ ವಾತ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿತ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಮಂದವಾದಾಗ, ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದ ಭಾವನೆ, ಅಜೀರ್ಣದ ತೊಂದರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಇದರ ಬಳಕೆಯ ಉಲ್ಲೇಖ ದೊರಕುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಮನದಲ್ಲಿರಲಿ, ಔಷಧಿ ಎಂದರೆ ಅದು ಯಾವಾಗ, ಎಷ್ಟು, ಯಾರಿಗೆ, ಯಾವ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಔಷಧಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹಪ್ರಕೃತಿ, ವಯಸ್ಸು, ರೋಗದ ಸ್ಥಿತಿ, ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸದೇ ಯಾವುದೇ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಗಿಡಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹಿರಿಯರ ಅನುಭವಜ್ಞಾನವೂ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಗ್ನಿಮಂಥದಂತಹ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಕಾಡಿನ ಭಾಗವಲ್ಲ. ಅವು ನಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಸಂಪತ್ತು. ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ, ವಿವೇಕದಿಂದ ಬಳಸುವುದು ನಮ್ಮ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

• ಸುಮನಾ ಮಳಲಗದ್ದೆ – ಪಾರಂಪರಿಕ ವೈದ್ಯರು.