ತೆಹಮಿನಾ : ಸಿಂಹಿಣಿಯಾದ ಸತ್ಯಕಥೆ

ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮೂಲದ ಲೇಖಕರಾದ ತೆಹಮಿನಾ ದುರ್ರಾನಿ ಅವರ ‘ಮೈ ಫ್ಯೂಡಲ್ ಲಾರ್ಡ್’ ಕೃತಿಯನ್ನು ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅನುವಾದಕರು, ರಂಗಕರ್ಮಿಯಾದ ರಾಹು ಅವರು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ‘ಆರನೇ ಹೆಂಡತಿಯ ಆತ್ಮಕಥೆ’ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ದೇವಿಕಾ ಎಸ್ ರಾಜ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ತಪ್ಪದೆ ಮುಂದೆ ಓದಿ…

ಪುಸ್ತಕ : ಮೈ ಫ್ಯೂಡಲ್ ಲಾರ್ಡ್
ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ : ಆರನೇ ಹೆಂಡತಿಯ ಆತ್ಮಕಥೆ
ಲೇಖಕರು : ತೆಹಮಿನಾ ದುರ್ರಾನಿ
ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ: ರಾಹು
ಪ್ರಕಾಶನ : ಸೃಷ್ಟಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್
ಬೆಲೆ : ೪೭೫.೦೦

ಜಗತ್ತಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಕಥನಗಳು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿನ ನೆನಪುಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಕಾಲದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕೃತಿ ತೆಹಮಿನಾ ದುರ್ರಾನಿ ಅವರ ಮೈ ಫ್ಯೂಡಲ್ ಲಾರ್ಡ್ (ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ‘ಆರನೇ ಹೆಂಡತಿಯ ಆತ್ಮಕಥೆ’). ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ರಾಹು ಅವರ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿದ ಈ ಕೃತಿಯು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಮಂತಶಾಹಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಳಗಿನ ಕರಾಳತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ, ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಕಥೆಯಾಗಿ ಕಾಣದೆ, ಹೆಣ್ಣಿನ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಬೃಹತ್ ಹೋರಾಟದ ದಸ್ತಾವೇಜಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ತೆಹಮಿನಾ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಅಪಮಾನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಲಂಡನ್‌ನ ಬಂಧನದ ಯಾತನೆಯವರೆಗೆ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟದವರೆಗೆ – ಈ ಪಯಣವು ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವದ ದುರಂತವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸ್ತ್ರೀಯ ಆಂತರಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಉದಯವನ್ನೂ ದರ್ಪಣದಂತೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ತೆಹಮಿನಾ ದುರ್ರಾನಿ 1953ರಲ್ಲಿ ಲಾಹೋರ್‌ನ ಉನ್ನತ ಪಥಾನ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಶಾಕಿರುಲ್ಲಾ ದುರ್ರಾನಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅಧಿಕಾರಿ; ತಾಯಿ ಸಮೀನಾ ಹಯಾತ್ ಕುಟುಂಬದಿಂದ. ಆದರೆ ಬಾಲ್ಯವೇ ಅಪಮಾನಗಳ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿತು. ತಾಯಿ ಬಿಳಿಯ ಚರ್ಮದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ತೆಹಮಿನಾಳ ಕಪ್ಪು ಚರ್ಮವನ್ನು “ಕುರೂಪಿ” ಎಂದು ನಿರಂತರ ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. “ನನ್ನ ತಾಯಿ ಪೂರ್ಣ ವಿಧೇಯತೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾನು ವಿಧೇಯಳಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ನನ್ನ ದೇಹಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧನದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು” ಎಂದು ಅವರು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. 13 ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್‌ನಿಂದ ಬಳಲಿದಾಗಲೂ “ಸ್ಟ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ” ಎಂದು ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಬಾಲ್ಯದ ಅಪಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರಕ್ಷಿತತೆಯೇ ನಂತರದ ಪ್ರೀತಿಯ ಹುಡುಕಾಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 16-17 ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅನೀಸ್ ಖಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಯಿತು. ಅನೀಸ್ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆದರೂ ತೆಹಮಿನಾಳಿಗೆ ಅವನಲ್ಲಿ “ಅಧಿಕಾರ”ದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಮಗಳು ತಾನ್ಯಾ ಜನಿಸಿದರೂ ಜೀವನ “ಬೋರಿಂಗ್” ಎನಿಸಿತು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ವಿವಾಹವೇ ಗುರಿ ಎಂಬ ತಾಯಿಯ ಉಪದೇಶವು ಮಹಿಳೆಯ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಕುರ್ಬಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

1974ರಲ್ಲಿ ಲಾಹೋರ್ ಪಂಜಾಬ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ “ಪಂಜಾಬ್ ಸಿಂಹ” ಘುಲಾಮ್ ಮುಸ್ತಫಾ ಖಾರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಐದು ವಿವಾಹಗಳ ನಂತರ ಶೆರ್ರಿ ಜೊತೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಖಾರ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಭಾಷಣಗಳಿಂದ (ಫ್ಯೂಡಲಿಸಂ ವಿರೋಧ) ಅವಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದರು. ಅನೀಸ್‌ನಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದು 1975ರಲ್ಲಿ ಖಾರ್‌ನ ಆರನೇ ಹೆಂಡತಿಯಾದರು. ಸಮಾಜವು ಅವಳನ್ನು “ಹದೂದ್” ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಯೋಗ್ಯಳೆಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು ರೊಮಾಂಟಿಕ್ – ಆದರೆ ಫ್ಯೂಡಲ್ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪ ಬಯಲಾಯಿತು. ಹೆಂಡತಿ ಎಂದರೆ “ಭೂಮಿ” ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿ. ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವುದು, ಪತ್ರಿಕೆ ಓದುವುದು, ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ನಿಷೇಧ. ಸಣ್ಣ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದೈಹಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆಯೂ ಸಹ ಭಾಗವಾಗಿ ಅವಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಲೇಖಕಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯ ದೇಹವು ಪುರುಷನ ಸ್ವತ್ತು ಎಂಬ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಕೃತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಕರಾಳ ಘಟ್ಟವೆಂದರೆ ಖಾರ್ ಅವರು ತೆಹಮಿನಾಳ ಸ್ವಂತ ಸಹೋದರಿ ಅದಿಲಾ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಳೆಸಿದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ದ್ರೋಹ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಅವಮಾನ. ಖಾರ್ ಅದಿಲಾಳನ್ನು ತನ್ನ ಮುಂದೆಯೇ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದಿಲಾ ತಂಗಿಯು ತೆಹಮಿನಾಳನ್ನು “ಕುರೂಪಿ” ಎಂದು ದೋಷಾರೋಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ತೆಹಮಿನಾ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದಾಗ, ಖಾರ್ ಅವಳನ್ನು “ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕೆಟ್ಟಿದೆ, ಬಾಲ್ಯದ ಮೆನಿಂಜೈಟಿಸ್‌ನ ಪರಿಣಾಮ” ಎಂದು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ತೆಹಮಿನಾಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಅವಮಾನಕರ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ತಂದು, ತಾಯಿಗೆ ಫೋನ್ ಮಾಡಿಸಿ “ನಾನು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ, ಅದಿಲಾ ನಿರಪರಾಧಿ” ಎಂದು ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸುವಂತೆ ಬಲವಂತ ಮಾಡಿದರು. “ಆ ಘಟನೆಯ ನೋವು ನನ್ನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ” ಎಂದು ತೆಹಮಿನಾ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಘಟನೆ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ಆಳವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ – ಸಹೋದರಿಯಿಂದಲೇ ಬಂದ ದ್ರೋಹವು ಮಹಿಳೆಯ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಬಂಧಗಳ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ತೂರುತ್ತಾನೆ. ಸಮಾಜವು ಪುರುಷನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ದೋಷಿ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಕ್ಕಳು ನಸೀಬಾ, ನಿಷಾ ಮುಂತಾದ ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಜನಿಸಿದರು. ತೆಹಮಿನಾ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಾರ್‌ಗೆ ಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು – ಚುನಾವಣೆ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದವರಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಜಿಯಾ ಉಲ್ ಹಕ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಖಾರ್‌ಗೆ ರಾಜಕೀಯ ದಮನ ತೀವ್ರವಾದಾಗ ಕುಟುಂಬವು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಸ್ವಯಂ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು. ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ದೈಹಿಕ ಹಿಂಸೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ತೀವ್ರ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ತೆಹಮಿನಾ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಖಾರ್ ಅವರ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ತಡೆದು, ಅವಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಿದರು. ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಖಾರ್ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಸ್ಟಡಿ ಹಕ್ಕು ಪಡೆಯಲು ತೆಹಮಿನಾ ಹೋರಾಡಿದರೂ ಫ್ಯೂಡಲ್ ಅಧಿಕಾರದ ಮುಂದೆ ಸೋತರು. ಮಾತೃತ್ವವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡುವುದು ಫ್ಯೂಡಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಲಂಡನ್ ನಿರ್ವಾಸದ ನಂತರ 1987ರಲ್ಲಿ ಖಾರ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಜಿಯಾ ಉಲ್ ಹಕ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅರೆಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ ಜೈಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಜೈಲುವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತೆಹಮಿನಾ ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು, ಚುನಾವಣಾ ರ್ಯಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಜನರ ಬೆಂಬಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಖಾರ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರು “ಲಯನೆಸ್” (ಸಿಂಹಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಖಾರ್ ಮತ್ತೆ ಹಳೆಯ ವರ್ತನೆಗೆ ಮರಳಿದರು. ಈ ಘಟನೆಗಳು ತೆಹಮಿನಾಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತಿದವು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು.

ಫ್ಯೂಡಲಿಸಂ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮ್‌ನ ದುರ್ಬಳಕೆಯು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೌನ ಮತ್ತು ವಿಧೇಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೆಹಮಿನಾ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ. “ಫ್ಯೂಡಲ್ ಲಾರ್ಡ್ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆಗೂ ನ್ಯಾಯ ಸಮರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ… ಇಸ್ಲಾಮ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರದ ಆಯುಧವಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ತೆಹಮಿನಾ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. “ಗೌರವ” (ಹಾನರ್) ಹೆಣ್ಣಿನ ಮೌನದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಆದರೆ ತೆಹಮಿನಾ ಈ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿದರು. 14 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದರು; ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ, ಮಕ್ಕಳ ಕಸ್ಟಡಿ, ಕುಟುಂಬದ ಬೆಂಬಲ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಸಮಾಜವು ಅವಳನ್ನು “ಕಪ್ಪು ಕುರಿ” ಎಂದು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಆದರೆ ಈ ಯಾತನೆಯಿಂದಲೇ ಅವರು “ಲಯನೆಸ್” (ಸಿಂಹಿಣಿ) ಆಗಿ ಎದ್ದು ನಿಂತರು. 1991ರಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದರು – ಇದು ಸ್ವಂತ ಆತ್ಮದ ಮುಕ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಖಾರ್‌ನ ಮೊದಲಿನ ಐದು ಹೆಂಡತಿಯರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಣೆ. “ಅವರು ಮೌನವಾಗಿ ನೋವು ಸಹಿಸಿದ್ದಾರೆ; ನಾನು ಆರನೇ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ಕುಟುಂಬದ ವಿರೋಧ ಎದುರಿಸಿದರೂ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ತ್ರೀ ಸಬಲೀಕರಣದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.
ತೆಹಮಿನಾಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಇದೆ. ಅವರು ತನ್ನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು (ಮೊದಲ ಪತಿಗೆ ದ್ರೋಹ, ಖಾರ್‌ನ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಮರುಳಾದುದು) ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಯಂ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೃತಿ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ಕುಟುಂಬ ವಿರೋಧ ಎದುರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚರ್ಚೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು. ಲೇಖಕಿ ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕಟು ವಾಸ್ತವದೊಂದಿಗೆ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ – ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಆತ್ಮಕಥೆಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವು ವಿಮೋಚನೆಯ ಸಂಕೇತ. ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೇಖಕಿ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸ್ತ್ರೀ ಸಬಲೀಕರಣದ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣ. ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವ ಧೈರ್ಯ ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಪಾಠ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ತೆಹಮಿನಾ ದುರ್ರಾನಿ ಅವರ ಕೃತಿಯು ಹೆಣ್ಣಿನ ಒಳಗಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಂಕೋಲೆಗಳು ಎಷ್ಟೇ ಬಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆ ಜಾಗೃತಗೊಂಡಾಗ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಕೋಲೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಬಲ್ಲದು. ಇದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲ; ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣಿನ ಧ್ವನಿ. ಲೇಖಕಿಯ ಅನುಭವಗಳ ಈ ಸವಿಸ್ತಾರ ಕಥನವು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರುವ ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಆಯುಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದುವುದೆಂದರೆ ಸಮಾಜದ ಕರಾಳ ಮುಖವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅಂಧಕಾರದ ನಡುವೆ ಬೆಳಗುವ ಹೆಣ್ಣಿನ ಆತ್ಮಗೌರವದ ಹಣತೆಯನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಾಣುವುದು ಎಂದರ್ಥ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತೆಹಮಿನಾ ದುರ್ರಾನಿ ಅವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಬರಹ ಎರಡೂ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಿವೆ. ಅವರ ಸಾಹಸವು ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ಆಳವಾದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ತೆಹಮಿನಾ ದುರ್ರಾನಿ ಅವರ ಈ ಆತ್ಮಕಥೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಯಾತನೆಯ ಕಥನವಲ್ಲ, ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಫ್ಯೂಡಲ್ ಅಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಧೀರ ಪ್ರತಿರೋಧದ ದಸ್ತಾವೇಜಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಯದ ಅಪಮಾನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಮೋಚನೆಯವರೆಗಿನ ಅವರ ಪಯಣವು ಹೆಣ್ಣಿನ ಆಂತರಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗೌರವದ ಉದಯವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಲಯನೆಸ್’ ಆಗಿ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವ ಈ ಸಾಹಸವು ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತವಾಗಿರುವ ಬಂಧನಮುಕ್ತಿಯ ಹಂಬಲವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆತ್ಮಕಥೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಚಿರಂತನವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

• ದೇವಿಕಾ ಎಸ್ ರಾಜ್