ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಬೆಳಕಾಗಲಿ ದೀಪಾವಳಿ; ಹೊಗೆ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗದಿರಲಿ. ರಂಜಿತಾ ಆರ್ ಅವರು ದೀಪಾವಳಿ ಕುರಿತು ಜನಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಲೇಖನವನ್ನು ತಪ್ಪದೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಓದಿ…
ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬ. ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸುವ, ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಸಂತಸದ ಹಬ್ಬ. ಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ ಹಣತೆಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ರಂಗೋಲಿಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ನಿಜವಾದ ಸೊಗಡಿದೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬವಾಗಬೇಕಾದ ದೀಪಾವಳಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೊಗೆ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹಾವಳಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವುದು ವಿಷಾದನೀಯ.
ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕೆಟ್ಟದ್ದರ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದರ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಹಣತೆಯ ಬೆಳಕು ಕೇವಲ ಮನೆಯ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ದೂರಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಜ್ಞಾನ, ಅಹಂಕಾರ, ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನೂ ದೂರಮಾಡುವ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ, ಸ್ನೇಹ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಬದುಕಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶಯವನ್ನು ಈ ಹಬ್ಬ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ಕೆಲವರು ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವುದನ್ನೇ ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂಭ್ರಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪಟಾಕಿಗಳ ಸದ್ದು, ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಪೈಪೋಟಿಯ ನಡುವೆ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲ ಆಶಯವೇ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ.
ಪಟಾಕಿಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸಿದಾಗ ಹೊರಬರುವ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಉಸಿರಾಟದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಕಣ್ಣಿನ ಉರಿ, ಕೆಮ್ಮು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು, ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಇರುವವರು ಹೆಚ್ಚು ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಹೆದರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೂ ಪಟಾಕಿಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯರ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಮೂಕಜೀವಿಗಳು ಭಯದಿಂದ ನಲುಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬಾರದು.
ಪಟಾಕಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯ ಕೇವಲ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ದೀಪಾವಳಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವಾಗ ಬೆಂಕಿ ಅವಘಡಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಯಗಳ ಘಟನೆಗಳು ವರದಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವುದರಿಂದ ಮನೆಗಳು, ಅಂಗಡಿಗಳು, ವಾಹನಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳು ದೊಡ್ಡವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ ಅಪಾಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ಸಂಭ್ರಮ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ನೋವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.
ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿಗಳಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಅವಘಡಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. 2025ರ ದೀಪಾವಳಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭೋಪಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಅವಘಡಗಳಲ್ಲಿ 60ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಗಾಯಾಳುಗಳಲ್ಲಿ 8ರಿಂದ 14 ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು ಎಂಬ ವರದಿಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಆತಂಕ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದ ನಡುವೆಯೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಪಟಾಕಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ದೀಪಾವಳಿ ಕೇವಲ ಶ್ರೀಮಂತರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಹಬ್ಬವಾಗಬಾರದು. ಬಡವರು, ಅನಾಥರು, ನಿರ್ಗತಿಕರು ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸಂತೋಷದ ಬೆಳಕು ಮೂಡಬೇಕು. ಹಬ್ಬದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದುಬಾರಿ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಹಣ ವ್ಯಯಿಸುವ ಬದಲು, ಅದೇ ಹಣದಲ್ಲಿ ಬಡ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ, ಆಹಾರ, ಪುಸ್ತಕಗಳು ಅಥವಾ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಬೆಳಗುವ ಹಣತೆಗಿಂತಲೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ನಗು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಬ್ಬದ ನಿಜವಾದ ಸಂತೋಷ ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಇತರರ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿದೆ.
ಇಂದು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಬೇಕಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯೂ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವಂತಿರಬಾರದು. ಮಣ್ಣಿನ ಹಣತೆಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದು, ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ರಂಗೋಲಿ ಬಿಡಿಸುವುದು, ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದು, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಹಬ್ಬವನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿಸಬಲ್ಲವು. ಪಟಾಕಿಗಳ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆಯೂ ದೀಪಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.
ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನರ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವರು ಮಾಡಬೇಕು. ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ, ಪಟಾಕಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಬೇಕು. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಎಂದರೆ ಇತರರ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಅಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬದುಕಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಬೇಕು.
ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರೀತಿ, ಮಾನವೀಯತೆ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡುವುದಾಗಿದೆ. ನಾವು ಬೆಳಗಿಸುವ ಒಂದು ಹಣತೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿಗೆ ಭರವಸೆಯಾಗಲಿ. ನಾವು ಹಂಚುವ ಒಂದು ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ಹಸಿದವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಗು ಮೂಡಿಸಲಿ. ನಾವು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಕಾಳಜಿ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ನೀಡಲಿ. ಹಬ್ಬದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಇಂತಹ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಮಾನವೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿದೆ.
ದೀಪಾವಳಿ ಕೇವಲ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಆಚರಣೆಯಾಗದೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಸಂದೇಶ ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಬೇಕು. ಪಟಾಕಿಗಳ ಸದ್ದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಹಣತೆಗಳ ಬೆಳಕು ಹೆಚ್ಚಾಗಬೇಕು. ಹೊಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಸಂತೋಷ ಹೆಚ್ಚಾಗಬೇಕು. ಭಯದ ಬದಲು ನೆಮ್ಮದಿ ನೆಲೆಸಬೇಕು. ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಆರೋಗ್ಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಬದುಕನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಬೇಕು.
- ರಂಜಿತಾ ಆರ್ – ಯುವ ಲೇಖಕರು
