ನಾನಾ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡಿದವರು ನಾನಾ. ದೇಶ ಒಬ್ಬ ಅಪ್ಪಟ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ದೇಶಪ್ರೇಮಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಯೋಧರ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಹೃದಯವಂತನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರಿಗೆ ಲೇಖಕರಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ವಿ ಎ ಅವರಿಂದ ಅಕ್ಷರ ನಮನಗಳು….
ವಿಶ್ವನಾಥ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್.
1999ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 28. ಮುಂಬಯಿಯ ಶಿವಾಜಿ ಪಾರ್ಕ್. ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾನು ಅಷ್ಟು ದೂರ ಕುಳಿತು ಅವರ ಮಾತು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ಕನ್ನಡಕದ ಹಿಂದಿನ ಆ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಯಾವುದೇ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹೃದಯದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಸಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಾತುಗಳು… ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಕಣ್ಣಂಚಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರನ್ನು ನಾನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮುಖತಃ ನೋಡಿದ್ದು ಹೀಗೆ.
ನಾನಾ ಯಾವತ್ತೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಎಲ್ಲವೂ ಖುಲ್ಲಂಖುಲ್ಲಾ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನಿದೆಯೋ ಅದೇ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಏನಿದೆಯೋ ಅದೇ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ. ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕೇ ನಾನಾ ನನ್ನನ್ನು ಇಷ್ಟು ವರ್ಷ ಕಾಡುತ್ತ ಬಂದವರು. ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ನಟನಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ. ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನ ಹೀರೋಗಿರಿ ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ.
ನಾನು ಪಿಯೂಸಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ ‘ಕ್ರಾಂತಿವೀರ’ನ ಸದ್ದು ಎಲ್ಲೆಡೆ. ಬಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಲು ಸಾಲು ಪ್ರೇಮಕಥೆಗಳ ಪರ್ವ. ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕ ಪ್ರೇಮಚಿತ್ರಗಳ ಮೇರುಕಾಲ. ಒಂದೆಡೆ ಖಾನ್ ತ್ರಯರು ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಇಮೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂಚುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನಾನಾ ಮಾತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನವಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ರೋಶವಿತ್ತು. ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿತ್ತು. ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕೋಪವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರಾಚೆಗೆ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಅಸಹಾಯಕತೆ, ನೋವು, ಕರುಣೆ ಎಲ್ಲವೂ ಇತ್ತು. ‘ಕ್ರಾಂತಿವೀರ’ನ ಮೂಲಕ ಅವರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಹೀರೋ ಆಗಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ; ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಕೋಪಕ್ಕೂ ಒಂದು ಮುಖ ಕೊಟ್ಟರು.
ಆದರೆ ನಾನಾ ಅವರ ನಟನೆಯ ನಿಜವಾದ ಅಗಾಧತೆ ನನಗೆ ಕಾಣಿಸಿದ್ದು ‘ಖಾಮೋಶಿ’ಯಲ್ಲಿ. ಸದಾ ಬಡಬಡನೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತ, ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಆಂಗ್ರಿ ಯಂಗ್ ಮ್ಯಾನ್ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತೇ ಆಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹುಟ್ಟು ಮೂಗ. ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಮೂಗಿ. ಇಂತಹ ಮೂಕ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣುಮಗು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ಒಂದೇ ಕಾತರ—ಮಗುವಿಗಾದರೂ ಕಿವಿ ಕೇಳಲಿ, ಮಾತು ಬರಲಿ, ನಾಲಿಗೆ ಹೊರಳಲಿ. ಕೊನೆಗೆ ಮಗುವಿಗೆ ಕಿವಿ ಕೇಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಾದಾಗ ನಾನಾ ಸಮುದ್ರದ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹುಚ್ಚನಂತೆ ಓಡುವ ಆ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ? ಮಾತಿಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಭಾವವನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಎದೆಯೊಳಗೆ ಸುರಿದುಬಿಡುವ ಆ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಸ್ವತಃ ಮೂಕರೇ ಮೂಗಿನ ಮೇಲೆ ಬೆರಳಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನೋಡುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನಾ ನಟಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಪಾತ್ರಗಳನ್ನೇ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
‘ವಜೂದ್’ನ ‘ಕೈಸೆ ಕಹೂಂ ಕಿ ತುಮ್ ಮುಝೆ ಕ್ಯಾ ಹೋ…’ ಇರಬಹುದು, ‘ಕ್ರಾಂತಿವೀರ’ದ ನೇಣಿಗೆ ಹಾಕುವ ಮುನ್ನದ ಆ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣ ಇರಬಹುದು, ಅಥವಾ ನಗಿಸುತ್ತಲೇ ಒಳಗೊಂದು ನೋವನ್ನು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ದೃಶ್ಯಗಳಿರಬಹುದು—ನಾನಾ ಅವರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರದ ಹಿಂದೆಯೂ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅದಕ್ಕೇ ಅವರ ಅಭಿನಯ ನಮ್ಮನ್ನು ಕೇವಲ ರಂಜಿಸಲಿಲ್ಲ; ಒಳಗೆಲ್ಲೋ ಹೋಗಿ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು.
ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನ ಈ ಹೀರೋ ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಹೀರೋ ಆಗಿದ್ದು ನನಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಕದನಭೂಮಿಗೆ ಹೋಗಿ ಜವಾನರ ಜೊತೆ ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ದಿನ ಕಳೆದವರು ಅವರು. ಯೋಧರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಕಣ್ಣೀರಾದವರು. ‘ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ಬೋಫೋರ್ಸ್ ಅಲ್ಲ, ಎಕೆ-47 ಅಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮ ಯೋಧರು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದವರು. ಅದು ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಡೈಲಾಗ್ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಬದುಕಿದವನ ಮಾತಾಗಿತ್ತು.
ರೈತರ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ನಾನಾ ಅಷ್ಟೇ. ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ರೈತರ ಬದುಕನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡರು. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ರೈತರ ಕುಟುಂಬಗಳ ನೋವನ್ನು ಕಂಡರು. ‘ನಾನು ಬದುಕಲು ಒಂದು ನಿಜವಾದ ಕಾರಣ ಸಿಕ್ಕಿದೆ’ ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ರೈತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಒಬ್ಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟನಾಗಿ ಕೇವಲ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಮಿಂಚುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ತೆರೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಕಾಲಿಡುವುದು ಕಷ್ಟ. ನಾನಾ ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
ಫೋಟೋ ಕೃಪೆ : ಅಂತರ್ಜಾಲ
‘ಸಾಲಾ ಏಕ್ ಮಚ್ಚರ್ ಆದ್ಮೀ ಕೋ ಹಿಜಡಾ ಬನಾ ದೇತಾ ಹೈ’ ಎಂದು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಗುಡುಗಿದ ಅದೇ ಮನುಷ್ಯ, ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಸಹಾಯಕ ರೈತನ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಮುಂದೆ ಕರಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೇ ಅವರ ವಿಶೇಷತೆ. ಅವರ ಕೋಪದ ಹಿಂದೆಯೂ ಕರುಣೆಯಿತ್ತು. ಅವರ ಆಕ್ರೋಶದ ಹಿಂದೆಯೂ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಇತ್ತು.
ಹಾಗಾಗಿ ನಾನಾ ಅವರ ನಿಧನದ ಸುದ್ದಿ ನನಗೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ನಟನ ಅಗಲಿಕೆಯ ಸುದ್ದಿಯಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಶ ಒಬ್ಬ ಅಪ್ಪಟ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ದೇಶಪ್ರೇಮಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಯೋಧರ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಹೃದಯವಂತನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ರೈತರ ನೋವಿಗೆ ಮಿಡಿದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪರದೆಯ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಹೀರೋ ಆಗಿ ಬದುಕಿದ ಅಪರೂಪದ ಜೀವಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ನನ್ನ ನೆನಪು ಮತ್ತೆ ಶಿವಾಜಿ ಪಾರ್ಕಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. 1999ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 28. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ನಾನು. ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದ ನಾನಾ. ಕನ್ನಡಕದ ಹಿಂದಿನ ಆ ಕಣ್ಣುಗಳು. ಹೃದಯದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಾತುಗಳು. ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಂಚಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದ ನಾನು. ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ಆ ದೃಶ್ಯ ನನ್ನೊಳಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಬಹುಶಃ ನಾನಾ ಅವರನ್ನು ನಾನು ಯಾವತ್ತೂ ಮರೆಯದಿರುವುದಕ್ಕೂ ಇದೇ ಕಾರಣ.
ನಾನಾ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡಿದವರು ನಾನಾ. ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ. ನಟನಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ. ಪರದೆಯ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಹೀರೋ ಆಗಿ.
ನಾನಾ, ನೀವು ಹೋಗಿದ್ದೀರಿ. ಆದರೆ ನೀವು ಜೀವಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳು ನಮ್ಮೊಳಗಿವೆ. ನೀವು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ನಮ್ಮೊಳಗಿವೆ. ನೀವು ಸುರಿಸಿದ ಕಣ್ಣೀರು ನಮ್ಮೊಳಗಿದೆ. ನೀವು ತೋರಿಸಿದ ದಾರಿಯೂ ನಮ್ಮೊಳಗಿದೆ.
ಲವ್ ಯೂ, ನಾನಾ
- ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ವಿ ಎ – ಲೇಖಕರು
