ಡಾ.ವಿಜಯಾ ಅವರ ಸಂವೇದನೆ ಕೇವಲ ದುಃಖದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ. ೨೨ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆಗೆ ಪತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಕರ್ಷ. ಏಕಾಂಗಿತನದ ನಡುವೆಯೂ ಮನೋಬಲದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತರು. ದೇವಿಕಾ ಎಸ್ ರಾಜ್ ಅವರು ‘ಕುದಿ ಎಸರು’ ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ತಪ್ಪದೆ ಮುಂದೆ ಓದಿ…
ಪುಸ್ತಕ : ಕುದಿ ಎಸರು
ಲೇಖಕರು : ಡಾ. ವಿಜಯಾ
ಪ್ರಕಾರ : ಆತ್ಮಕತೆ
ಅಕ್ಷರ ಜ್ವಾಲೆ :
ಕನ್ನಡ ಮಹಿಳಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳು ಕೇವಲ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲ; ಅವು ಬದುಕಿನ ಕುದಿಯುವ ಎಸರಿನಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಕೃತಿ ಡಾ. ವಿಜಯಾ (ವಿಜಯಮ್ಮ) ಅವರ ‘ಕುದಿ ಎಸರು – ತಿಟ್ಹತ್ತಿ ತಿರುಗಿ ನೋಡಿದಾಗ’ (೨೦೧೭, ನಾಕುತಂತಿ ಪ್ರಕಾಶನ). ೨೦೧೯ರ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಈ ಆತ್ಮಕಥೆ ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆನಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಲ್ಲ; ಅದು ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ತೀವ್ರ ಉತ್ಕರ್ಷ. ಒಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ಎಸರಿನಂತೆ – ಬಡತನ, ಶೋಷಣೆ, ನೋವುಗಳು ಕುದಿದು ಕುದಿದು ಹಬೆಯಾಗಿ ಹೊರಬರುವ ಆತ್ಮನಿರೀಕ್ಷಣೆಯಿದು. ಹೆಣ್ಣು ಎಂದರೆ ಅಸಡ್ಡೆ, ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವವಳು ಎಂಬ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡುವುದು ಕೇವಲ ಧೈರ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಸಾಮೂಹಿಕ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಗೆ ನೀಡುವ ಮೌನ ಧ್ವನಿ.
೧೯೪೭ರ ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ವಿಜಯಾ ಅವರ ಬಾಲ್ಯವೇ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯ. ತಾಯಿಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಅನಾದರಣೆ ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಸುಂದರ ಬಾಲ್ಯವೇ ಕಸಿದುಕೊಂಡಿತು. “ತುಂಬಿದ ಮನೆ. ಅಪ್ಪನದು ಪೌರೋಹಿತ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗ. ಆದರೆ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದುದು ಕೇವಲ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ” ಎಂದು ಅವರು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಬಡತನ ಅದನ್ನು ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ- ಬಾಲ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಜೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಲು ಒಂದು ಕಾಳು ಅಕ್ಕಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಾಯಿ ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂರಲಿಲ್ಲ. ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬಡತನ ತಿಳಿಯಬಾರದು, ಮರ್ಯಾದೆ ಹೋಗಬಾರದು ಎಂದು ಒಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಇಟ್ಟು ಉರಿ ಹಾಕಿದರು. ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಬಂದು “ಏನಮ್ಮ ಅಡುಗೆ?” ಎಂದರೆ, “ಅಕ್ಕಿ ಹಾಕ್ಬೇಕು, ಎಸರು ಕುದಿಯುತ್ತಿದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಕ್ಕಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಆ ‘ಎಸರು’ ವಿಜಯಾ ಅವರ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಹಠ ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆವರ ಬಾಲ್ಯದ ಇನ್ನೊಂಧು ಘಟನೆ- ತಂದೆಯ ಅಸ್ಥಿರ ಬದುಕಿನಿಂದಾಗಿ ಸಂಸಾರದ ನೊಗ ಹೊತ್ತ ತಾಯಿ, ಪಟ್ಟ ಕಷ್ಟಗಳು ಅಸದೃಶ. ವಿಜಯಾ ಅವರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ತಮ್ಮ ಹರಿದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಮುಜುಗರ ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ತಾಯಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಧೈರ್ಯ ದೊಡ್ಡದು. “ಅಕ್ಷರ ಕಲಿತರೆ ಮಾತ್ರ ನಿನಗೆ ಗೌರವ ಸಿಗುವುದು” ಎಂದು ತಾಯಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತುಗಳು ಅವರ ಬದುಕಿನ ದಾರಿದೀಪವಾದವು. ತಾಯಿಯ ಮೌನ ಮತ್ತು ಅವರ ಒಳಗಿನ ಜ್ವಾಲೆ ವಿಜಯಾ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಪರಿಯನ್ನು ಅವರು ಬಹಳ ಭಾವುಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತಾಯಿಯ ಮರಣವು ಅವರನ್ನು ತಬ್ಬಲಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ತಂದೆಯ ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿತನ – “ದೀನಾತಿದೀನ ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕೇ ಹಸಾದ” ಎಂಬ ನಿರಾಸಕ್ತಿ – ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವನ್ನು ಭಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ-ಚಿಕ್ಕಮ್ಮರ ಕೈಕೆಳಗಿನ ಪರಾಧೀನತೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುವಂತಾಯಿತು. ಹಸಿವು, ನಿರಾಶೆ, ಅನಾಥಪ್ರಜ್ಞೆ – ಇವು ಬಾಲ್ಯದ ಸಂಗಾತಿಗಳಾದವು. ಯಾವುದೇ ಆಟಪಾಟ, ಸ್ನೇಹಿತರ ನೆನಪುಗಳಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಖಾಲಿತನದ ಆಂತರಿಕ ಕೂಗುಗಳು. ಈ ಬಾಲ್ಯದ ನೋವು ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ಬೀಜವಾಯಿತು – ಹೆಣ್ಣು ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇ ಭಾರವೆಂದು ಸಮಾಜ ಕಲಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪಾಠ.
ಆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಯೌವನದ ಮದುವೆಗೆ ಹೋದ ಘಟನೆಗಳು ಕೃತಿಯನ್ನು ಕುದಿಸುತ್ತವೆ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ (ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ) ಮದುವೆಯಾದ ಅವರು ಪತಿಯ ದೈಹಿಕ-ಮಾನಸಿಕ ಹಲ್ಲೆಗಳ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರು. ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪತಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಥಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು – ಬೂಟ್ಸ್ ಕಾಲಿನಿಂದ ಒದೆಯುತ್ತಿದ್ದರು .ಈ ಘಟನೆಯನ್ನಯ ಲೇಖಕಿ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತೆಯಲ್ಲಿ – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಡನಿಂದ “ಈ ತುದಿಯಿಂದ ಆ ತುದಿಯವರೆಗೆ” ಬೂಟ್ಸ್ ಕಾಲಿನಿಂದ ಉರುಳಿಸಿ ಒದೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಒಬ್ಬ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರ್ ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಕಲಾಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು. “ನಿಜವಾದ ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಕಂಡ ಆ ಕ್ಷಣ” ಎಂದು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನ ಪತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾತ್ರಿಗಳ ಲೈಂಗಿಕ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ, ಹಲವು ಬಲವಂತದ ಗರ್ಭಪಾತಗಳು, ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುದಿಯುವ ಎಸರಿನಂತೆ ಜೀವನ. “ಕುದಿವ ಬಾಣಲೆಯಿಂದ ಬೆಂಕಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ” ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದೆ – ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡದೆ, ನೇರವಾಗಿ ಬರೆಯುವುದು. ಹೆಣ್ಣಿನ ದೇಹವನ್ನು ಕಾಮದ ಗೊಂಬೆಯಾಗಿ ನೋಡುವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲ; ಸತ್ಯದ ಬಯಲು. ಗಂಡನ ದೈಹಿಕ-ಮಾನಸಿಕ ಹಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅತಿಥಿಗಳು, ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರ ಊಟ-ಉಪಚಾರ, ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವುದು. “ಹಿಂಸೆಯ ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದು ಅರಳಿದ ಹಗಲಿನ ಹಾಡು” ಎಂದು ಇದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಹಿಂಸೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಮಾವನ ಅನಾರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದಿನರಾತ್ರಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ ಕನಿಕರ ತೋರಿದ್ದು. ಪ್ರತೀಕಾರದ ಬದಲು “ವ್ಯಕ್ತಿ ಏಕೆ ಕ್ರೂರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ?” ಎಂಬ ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮನುಷ್ಯತ್ವ ತೋರಿದ ಅಪರೂಪದ ಘಟನೆ. ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ಶೋಷಕರಿಗೆ ಕೂಡ ಕನಿಕರ ತೋರಬಲ್ಲಳು ಎಂಬುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ‘ಬಲಿಪಶು’ ಸಂವೇದನೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಉತ್ಕರ್ಷ. ವಿಜಯಾ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಹಿಂಸೆಯ ಬೀಜವನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ – ಇದು ಹೆಣ್ಣಿನ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ದುಃಖದಿಂದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ವಿಜಯಾ ಅವರ ಸಂವೇದನೆ ಕೇವಲ ದುಃಖದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ. ೨೨ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆಗೆ ಪತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಕರ್ಷ. “ಸಾಯಲು ಹೊರಟು, ನೈತಿಕತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ” ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಜದ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು, ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ, ಏಕಾಂಗಿತನದ ನಡುವೆಯೂ ಮನೋಬಲದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತರು. ಇಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನೆಯು ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ – ಯಾರನ್ನೂ ದೋಷಾರೋಪಿಸದೆ, ಸ್ವ-ಟೀಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರೆಯುವುದು. ತಮ್ಮ ಹಠಮಾರಿ ಸ್ವಭಾವ, ಚಾಡಿಕೋರತನ, ಅಟೆನ್ಷನ್ ಸೀಕಿಂಗ್ ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ: “ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಯಾವ ಸಂಗತಿಯನ್ನೂ ಬಂದಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದೆನಾಗಲೀ, ಇದು ನನ್ನದೇ ಎಂದು ಅನುಭವಿಸಿದೆನೇ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದೇನೆ.”
ಈ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವೇ ಬೆಳಕಾಯಿತು. ಕನ್ನಡ ಎಂ.ಎ., ಶ್ರೀರಂಗರ ನಾಟಕಗಳ ಕುರಿತು ಪಿ.ಹೆಚ್.ಡಿ. ಪಡೆದರು. ಪ್ರಜಾಮತ, ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಉದಯವಾಣಿ ಮುಂತಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು. ಆ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಅವರು ಎದುರಿಸಿದ ಅವಹೇಳನಗಳು, ಸಂಶಯದ ನೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಅವರು ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತಾರೆ. “ನಾನು ಕೇವಲ ಹೆಣ್ಣಲ್ಲ, ಒಬ್ಬ ವೃತ್ತಿಪರ ಪತ್ರಕರ್ತೆ” ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಅಂದಿನ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವರು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ‘ನಾಟಕ ವಿಮರ್ಶೆ’ ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ಸಾಹಸವೇ ಸರಿ. ಅಂದು ನಾಟಕ ವಿಮರ್ಶೆ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಪುರುಷರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ವಿಜಯಾ ಅವರು ನಾಟಕವನ್ನು ಕೇವಲ ಕಥೆಯಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅದರ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ, ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. “ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ನಾಟಕದ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಬರೆಯಬಲ್ಲಳು?” ಎನ್ನುವ ಸಂಶಯದ ಕಣ್ಣುಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಟು ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠುರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ಮೂಲಕ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಘೋಷಣೆಯಾದಾಗ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾದಾಗ ಅವರು ಅನುಭವಿಸಿದ ಆತಂಕದ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಇರುವ ಒಬ್ಬ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿ, ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಲೇಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಎದುರಾದ ಇಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಅವರು ಬಹಳ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಅತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಜಯಮ್ಮ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾಕುತಂತಿ’ (ಇಳಾ) ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ೨೦೦+ ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವಂತ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಹೊಸ ಲೇಖಕರನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳಾ-ದಲಿತ ಲೇಖಕರನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ / ಮಾಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಣವನ್ನು ಗಾರ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಯೂನಿಯನ್ಗೆ ನೀಡಿದ್ದು. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದೆ, ಶ್ರಮಜೀವಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯವು ಅವರ ಆದರ್ಶ ಸಂವೇದನೆಯಾಗಿದೆ.. ರಂಗಕರ್ಮಿ, ವಿಮರ್ಶಕಿ, ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡರು. ದಲಿತ-ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾದರು; ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ನೋವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸ್ವಂತ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯು ವೈಯಕ್ತಿಕದಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ – ಬದುಕು ಕುದಿದ ಎಸರು ಬೇಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಆತ್ಮಥೆತೆಯನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾ, “ಬದುಕಿನ ಬಗೆಯನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಎಂದರೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು… ಮತ್ತೆ ‘ನರಕದರ್ಶನ’” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬರವಣಿಗೆಯಿಂದ ಮನದ ಒಜ್ಜೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆತ್ಮಪ್ರಶ್ನೆ. ಈ ಘಟನೆಗಳು ಆತ್ಮಕಥೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಯಾತನೆಯ ದಾಖಲೆಯಿಂದ ಹೊರತಂದು, ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ವಿಜಯಾ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಬದುಕು ಕುದಿದರೂ ಅರಳುತ್ತದೆ – ಈ ‘ಇತರ’ ಘಟನೆಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಓದುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದು ಅನುಕಂಪ, ತಂತ್ರಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯದ ಹಬೆ.
ಕನ್ನಡ ಮಹಿಳಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಕುದಿ ಎಸರು’ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಘಟನೆ. ವೈದೇಹಿ, ಪ್ರತಿಭಾ ನಂದಕುಮಾರ್ ಅಥವಾ ಶಾಂತರಾಮ ಸೋಮಯಾಜಿಯವರ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಇದು ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬಯಲು ಮಾಡುವ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ. ಅದು ಹೆಣ್ಣಿನ ನೋವನ್ನು ದುಃಖದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿಸದೆ, ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. “ಹೆಣ್ಣುಮಗು ಎಷ್ಟೋ ಸಂಕಟ ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಎಷ್ಟು ಸಾಧಿಸಿತು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ” ಎಂಬುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಸಂದೇಶ. ಓದುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದು: ನಾವು ನಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ‘ತಿಟ್ಹತ್ತಿ’ ನೋಡುತ್ತೇವೆ?
- ದೇವಿಕಾ ಎಸ್ ರಾಜ್
