ಸತಿ ಸಹಗಮನ ಪದ್ಧತಿ

ಸತಿ ಸಹಗಮನ  ಸಹಗಮನದ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಮಹಾಸತಿ ಕಲ್ಲು ಮಾಸ್ತಿಕಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಸತಿ ಹೋದವರನ್ನ ದೈವ ರೂಪವಾಗಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಹಾಸತಿ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ಆಚರಣೆ ಸತಿ ಸಹಗಮನ 1829ರ ತನಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ರೂಪಾ ಕನ್ವರ್ 1987 ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 65 ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆ 2002ರಲ್ಲಿ ಸತಿ ಸಹ ಗಮನದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತು ಅರುಣ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಬರೆದ ಲೇಖನವನ್ನು ತಪ್ಪದೆ ಮುಂದೆ ಓದಿ…

ಡಿಸೆಂಬರ್ 4, 1829 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿದ್ದ ಲಾರ್ಡ್ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಗ್ ಭಾರತದ ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. 1672 ರಲ್ಲಿ ಕೆಳದಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿ ರಾಜ್ಯ ಆಳಿದ ಉದಾಹರಣೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ಫೋಟೋ ಕೃಪೆ : ಗೂಗಲ್

ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹಾಸತಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನ ಜನ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ  ಮಾಸ್ತಿ ಕಲ್ಲು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಈ ರೀತಿ ಸತಿ ಸಹಗಮನ ಮಾಡಿದ ಸಾಕ್ಷಿ ಕಲ್ಲು ಜನ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸತಿ ಸಹಗಮನ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಮಹಾ ಬಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಪಾಂಡು ಮಹಾರಾಜ ಮರಣ ಹೊಂದಿದಾಗ ಆತನ ಪತ್ನಿ ಮಾದ್ರಿ, ಮತ್ತು ಕುಂತಿ ಸತಿ ಸಹಗಮನ ಹೊಂದಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದಾಗ ಮಾದ್ರಿಯು ಕುಂತಿಯನ್ನು ಸಂತೈಸಿ ‘ಅಕ್ಕಾ, ಮಕ್ಕಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಬದುಕಿ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊ ಅಲ್ಲದೇ ನನ್ನ ಗಂಡನ ಸಾವಿಗೆ ನಾನು ಕಾರಣ ಅದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ಗಂಡನೊಂದಿಗೆ ಸಹಗಮನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಆತನ ಚಿತೆಗೆ ಏರಿ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ.

ಸತಿ ಸಹಗಮನ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಇತರೆ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿತ್ತು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ದತಿ ಇದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಇದ್ದಂತಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸತಿ ಪ್ರಕರಣ 65 ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕೊನೆಯ ಘಟನೆ 2002ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.

ಅತ್ಯಂತ ಸುದ್ದಿಯಾದ ಸತಿ ಘಟನೆ 1987 ರಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಆಗ 18 ವರ್ಷದ ರೂಪ್ ಕನ್ವರ್ ಅವರನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು. ರಾಜಾರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಭಾ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ವಿಧವೆಯನ್ನು ಗಂಡಂದಿರ ಅಗ್ನಿ ಚಿತೆಯಲ್ಲಿ ಸುಡುತ್ತಿದ್ದ ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ ರದ್ದಾಗಲು ಹೋರಾಡಿ ಜಯಶೀಲರಾದರು. ಅವರ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಈ ಘಟನೆ ನೋಡಿ.

ಫೋಟೋ ಕೃಪೆ : ಗೂಗಲ್

ರಾಜಾರಾಮ ಮೋಹನ ರಾಯ್ ಸಹೋದರ ಜಗ್ಮೋಹನ್ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ಹೆಂಡತಿ  ಅಲಕಮಂಜರಿ ಅವರು ‘ಸಹಾರಾನ್’  ‘ಸತಿ ಹೋಗುವುದು’ (ಅಂದರೆ ಪತಿ ಸತ್ತನಂತರ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮ) ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಬೇಕಾಯಿತು. ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ ರಾಮಮೋಹನ ರಾಯ್ ಸೋದರನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸುಡಲು ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದರು, ಅಲಕಮಂಜರಿಗೆ ಒಂದು ಸೀರೆಯನ್ನು ಉಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವಳ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ‘ಕುಂಕುಮ’ ಇಟ್ಟರು. ‘ಕುಂಕುಂ’ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಹಚ್ಚುವ ಕೆಂಪು ಬಿಂದು- ಹಿಂದೂ ಹೆಂಡತಿಯರು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದು ಅವಳ ಪತಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವಳ ಕೂದಲ ಜಡೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಯಿತು, ಭಯ ಅವಳ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಎದ್ದು ತೋರುತ್ತಿತ್ತು.

ಅವಳ ಪತಿಯ ಶವವನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು ರಾಮಮೋಹನ್ ತನ್ನ ಅತ್ತಿಗೆ ‘ಸತಿ’ಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು ಸಂಬಂಧಿಗಳು ರಾಮಮೋಹನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು ಅವರು ಅವಳನ್ನು ಶವಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸಿ ಶವಸಂಸ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಚಿತೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನೂ ಇರಿಸಿದರು. ಚಿತೆಗೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು, ಅಲಕಮಂಜರಿ ಹೆದರಿ, ಭಯದಲ್ಲಿ ಅರಚಿದಳು ಆದರೆ ಅವಳನ್ನು ಮುಕ್ತ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಆಕೆಯ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು.

ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಅವಳನ್ನು ‘ಮಹಾಸತಿ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಮಹಾ ಸತಿ ‘ ಅಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋಗಿ ಎಂದು ಹೊರಟುಹೊದರು.
ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯ “ಸತಿ” ಯ ಈ ಹೃದಯದ ಒಡೆಯುವ ದೃಶ್ಯವು ರಾಜಾ ರಾಮಮೋಹನ ರಾಯ್ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.
ನಂತರ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಆ ಭಯಾನಕ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಶಪಥ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.

ಫೋಟೋ ಕೃಪೆ : ಗೂಗಲ್

ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಂಡತಿ ಸಾಯಬೇಕೆಂದು ಗ್ರಂಥಗಳು ಹೇಳಿವೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬಿದ್ದರು ಆದರೆ ರಾಮಮೋಹನರು ಎಲ್ಲಾ ಪವಿತ್ರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು ಆದರೆ ಹೆಂಡತಿ ‘ಸತಿ’ಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸ ಬೇಕೆಂಬುದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಕೆಲವು ಕಾಲದನಂತರ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಕೆಲವರು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಕೆಚ್ಚೆದೆಯ ರಾಜ್ ರಾಮಮೋಹನ ರಾಯ್ ಈ ಕಷ್ಟಕರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಆದರೆ ಅವರ ಕೆಲಸ ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಜನರು ‘ಸತಿ’ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಜನರು ರಾಜಾ ರಾಮಮೋಹನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ರಾಜ್ ರಾಮ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್ ಹಿಂಜರಿಯಲಿಲ್ಲ.

ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಜನರು ಸಹ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟರು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಲು ಭಯಭೀತವಾಗಿದ್ದರೂ ರಾಮಮೋಹನರು ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನು ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಈ ಕೆಟ್ಟ ಆಚರಣೆಯ ರದ್ದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದರು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಗೆದ್ದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 4, 1829ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿದ್ದ ಲಾರ್ಡ್ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಗ್ ಭಾರತದ ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.

• ಅರುಣ್ ಪ್ರಸಾದ್ – ಹೋಟೆಲ್ ಉದ್ಯಮಿ, ಲೇಖಕರು.