ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಕಾಳುಮೆಣಸಿನ ರಾಣಿಯ ಕಾನೂರು ಕೋಟೆ



ಯಾರು ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ? ಭರತಖಂಡದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿಯಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ರಾಣಿಯಿಲ್ಲ. ರಾಜರೂ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟೇ. ಸರಿಸುಮಾರು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೫೨ ರಿಂದ ೧೬೦೬ ರವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ಐವತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಸಾಳುವ ವಂಶದ ಈ ವೀರವನಿತೆ. ತಾನು ಬದುಕಿರುವಷ್ಟೂ ಕಾಲ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನವಾಗಿದ್ದವಳು. 

ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಕಾಳುಮೆಣಸಿನ ರಾಣಿಯ ಕಾನೂರು ಕೋಟೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಭೇಟಿ.

ಕಾನೂರು ಕೋಟೆ:

ಕಾನೂರು ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಶ್ರೇಣಿಯ ಗೋವರ್ಧನ ಗಿರಿಪಂಕ್ತಿಯ ನಡುವಿನ ದಟ್ಟಡವಿಯ ನಡುವೆ ಹುದುಗಿರುವ ಪುಟ್ಟ ಗಿರಿಗ್ರಾಮ. ಗ್ರಾಮದಂಚಿನ ಬೆಟ್ಟ, ಮೂರು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೂವರೆ ಸಾವಿರ ಅಡಿಗೂ ತಗ್ಗಿನ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಊರಿನ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಕ್ಷಣಾವರಣವುಳ್ಳ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರದೇಶ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಸಾಮಂತರೆಂದು ಯಶೋಜ್ವಲ ಕೀರ್ತಿವಂತರಾಗಿದ್ದ ಹೊಂಬುಜದ ಸಾಂತರಸರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ತಾಣವನ್ನು ಆಯ್ದು ಮೊದಲು ಇಲ್ಲೊಂದು ನೆಲಗೋಂಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅಡವಿಯ ನಡುವೆ ಶತ್ರುವಿನ ವಿರುದ್ದ ಸಹಜವಾಗಿ ಒದಗುವ ರಕ್ಷಣೆ, ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಡೆತನ ಹಾಗೂ ನೆಲ ಜಲಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ ಅವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಹೊಗೆವಡ್ಡಿ, ಮೇಘಾನೆ, ಬಾಳಿಗೆ, ಭೀಮೇಶ್ವರ, ಅಂಬಾರಗುಡ್ಡವೇ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ಗಿರಿಶಿಖರಗಳ ಸಾಲಿನ ಈ ಕಾನೂರು ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಮಣ್ಣುಕಟ್ಟೆ, ಸುತ್ತಲೂ ನೀರಿನ ಕಂದಕ, ನಡುವೆ ಚೂಪಾದ ಉದ್ದನೆ ಗೂಟಗಳ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಸಾಂತರಸರಿಗೆ ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪಾಳುಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ಸಾಳುವ ವಂಶದ ಹೊನ್ನ ಇದನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ್ದನಾದರೂ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿಯ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಮೇಲೆಯೇ.

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಅಡವಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿಯ ಕಣ್ಸೆಳೆದಿದ್ದ ಕಾನೂರು, ಅವಳ ಆಳ್ವಿಕೆ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ಸಾಂತರಸರ ಮಣ್ಣುದಿಬ್ಬಗಳ ಹೊದ್ದಿನಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಉರುಟುಗಲ್ಲು ಜಂಬಿಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಎತ್ತರವಾದ ದಪ್ಪ ಕಲ್ಲಿನ ಸುಭದ್ರ ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳು. ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ರಕ್ಷಣಾದಳದ ಸೈನಿಕರು ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಿ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಿದ್ದಳು. ವಿಶಾಲವಾದ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗೋಪುರಗಳು, ಬುರುಜುಗಳು ಪಹರೆ ಬಿಡಾರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಗೋಪುರಗಳ ಪಕ್ಕದಿಂದ ಶತ್ರು ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಉರುಳುಗಲ್ಲು, ಉರಿಯುವ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳುಕೋಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆಯಲು ಆಸ್ಪದವಾಗುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಶತ್ರುಗಳು ಹಲ್ಲೆಮಾಡಿದರೆ ದುರ್ಗರಕ್ಷಕರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಲು, ಅಡಗಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಅವಕಾಶವಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಳು.

ಈ ಅಬೇಧ್ಯ ಕೋಟೆಯ ಒಳಗೆ ಆನೆಹೊಂಡವೆಂಬ ವಿಶಾಲವಾದ ಕೆರೆ, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೊಳ ನಿರ್ಮಿಸಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ನೀಗಿದಳು. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗಿರಿದುರ್ಗದೊಳಗೆ ಗುಪ್ತಭಂಡಾರ, ಪಣತ, ಆನೆಯ ಮಹಲು, ಉಗ್ರಾಣ, ಜ್ಞಾನಶಾಲೆ, ಠಂಕಶಾಲೆ, ಕುದುರೆ ಲಾಯ, ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ, ಪಿರಂಗಿ ಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಳು. ಎತ್ತರವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೇಮೀಶ್ವರ ಚೈತ್ಯಾಲಯವನ್ನೂ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಶಿವಾಲಯವನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳು. ಚೈತ್ಯಾಲಯದ ಎದುರು ನಗಿರೆಯ ಹಿರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಯೋಜನೆ ಶೆಟ್ಟಿಯ ಮೊಮ್ಮಗನು ಒಂದು ಸುಂದರ ಮಾನಸ್ತಂಭವನ್ನೂ ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣ ಕಳಶವನ್ನೂ ಇಡಿಸಿದನು. ಈ ಮಾನಸ್ತಂಭದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ದೀಪ ಬೆಳಗಿದರೆ ಅದು ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆಗೆ ಕಾಣುವಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಕೋಟೆ ಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇಗುಲವನ್ನೂ ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳು ಹಠಾತ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರೆ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಲು ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆಗೆ ಗುಪ್ತಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದಳು. ತನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆಯ ಕಾನೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ರಾಣಿವಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆಗಾಗ ಬಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹೂಡುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಯಾರು ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ?

ಭರತಖಂಡದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿಯಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ರಾಣಿಯಿಲ್ಲ. ರಾಜರೂ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟೇ. ಸರಿಸುಮಾರು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೫೨ ರಿಂದ ೧೬೦೬ ರವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ಐವತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಸಾಳುವ ವಂಶದ ಈ ವೀರವನಿತೆ. ತಾನು ಬದುಕಿರುವಷ್ಟೂ ಕಾಲ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನವಾಗಿದ್ದವಳು.

ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಂಕಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಒಡೆತನವನ್ನು ಮತ್ತು ಮತಾಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ತಡೆ ಗೋಡೆಯಾಗಿ ಅಡ್ಡ ನಿಂತು ಇಂದಿನ ಕೆನರಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದವಳು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ. ಪರಂಗಿಯವರೊಡನೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಸ್ನೇಹ, ಅನಿವಾರ್ಯವಾದಾಗ ಸಮರ ಎರಡಕ್ಕೂ ಸೈ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವಳು. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರೂ ಬಹು ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡು, ಅಕ್ಕಿ, ಮೆಣಸು, ಏಲಕ್ಕಿ, ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ, ಬೆಲ್ಲ, ಬೆತ್ತ, ಗಂಧ, ಶುಂಠಿ, ಲವಂಗ, ದಂತ ಮುಂತಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ಅವರಿಂದಲೇ ‘ರೈನಾ ದ ಪಿಮೆಂಟಾ’ ( Rainha da pimenta- The pepper Queen) ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದು ಮುತ್ಸದ್ದಿ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡವಳು. ಅವಳೊಬ್ಬಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ನಾವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾವು, ಗುಳಮಾವು, ಸುರಹೊನ್ನೆ, ಹೆಬ್ಬಲಸು ಮುಂತಾದ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಕದ್ದೊಯ್ದು ಇಡೀ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟದ ದಟ್ಟಡವಿಯನ್ನು ಅಂದೇ ಬೆತ್ತಲಾಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಬಿಜಾಪುರದ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿ ಗೋವೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಹಮ್ಮದೀಯರ ಮೇಲೆ ವೈರ ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪರಂಗಿಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನೂ ಪೀಡಿಸತೊಡಗಿದರು. ತಮ್ಮ ವಸಾಹತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಥಳೀಯರ ನೆರವು ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡು ಕಂಡ ಕಂಡವರನ್ನು ಮತಾಂತರಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ‘ತಮ್ಮವರ’ನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಮತಾಂತರಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಅನಾಚಾರಕ್ಕಿಳಿದರು. ಪರಂಗಿಗಳ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಸಿಲುಕಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾದ ಹಲವು ಹತ್ತು ಸಮುದಾಯದವರಿಗೆ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಆಶ್ರಯವಿತ್ತು ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಪರಿಪೋಷಿಸಿದವಳು ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಜಾಮೋರಿನ್ನನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನನವರೆಗೆ ಇಡೀ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಅರಸರು ಒಗ್ಗೂಡಿ ೧೫೭೦ ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಸಿದ ಸಂಯುಕ್ತ ಹೋರಾಟದ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ. ಬಿಜಾಪುರದ ಸುಲ್ತಾನನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಈ ಸಂಗ್ರಾಮ, ಪರಂಗಿಗಳ ಒಡೆದು ಆಳುವ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಆಮಿಷಗಳಿಗೆ ಕೈಯ್ಯೊಡ್ಡುವ ನಮ್ಮವರ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ವಿಫಲವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಅಂದೇ ಹಡಗು ಹತ್ತಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

This slideshow requires JavaScript.

ಎಲ್ಲ ಜಾತಿ ಮತದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಧರ್ಮಸಮನ್ವಯತೆಗೆ ಆಕೆಯೊಂದು ಗಟ್ಟಿ ಉದಾಹರಣೆ. ಹಾಡುವಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆದದ್ದು ಜೈನರ ಅಕಳಂಕ ಗುರುಪೀಠ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಡುವಳ್ಳಿಯ ಸುಪ್ರಸಿದ್ದ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು ಜೈನ ಗುರುಗಳಾದರೆ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟವರು ಹವ್ಯಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. ಆರಂಭದ ಅವಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಲಿಕೆಗೆ ಸಹಕಾರವಿತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಮಹಮ್ಮದೀಯರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮೈತ್ರಿ ಬೆಸೆಯಲು ನೆರವಾದವರು ಭಟ್ಕಳದ ನವಾಯಿತರು. ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅವಳ ಮೈತ್ರಿ ಬಿಜಾಪುರದ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಸುಲ್ತಾನರೊಂದಿಗೆ. ಅವಳಿಗೆ ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆ ಗದ್ದುಗೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟು, ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ನಿಂತವರು ಹಿಂದೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಕರೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ವಿಜಯನಗರದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು.



ಅವಳ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮೈತ್ರಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷವಿದ್ದುದು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೊಂದಿಗೆ. ಅವಳ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮೈತ್ರಿಯಿದ್ದದ್ದು ಮಲಬಾರದ ಜಾಮೋರಿನ್ನನ ಜೊತೆಗೆ. ಇನ್ನು ಅವಳ ಪ್ರಜೆಗಳು ಜೈನರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಗೊಂಡರು, ಮುಕ್ರಿಗಳು, ಖಾರ್ವಿ ಮುಂತಾಗಿ ಹತ್ತು ಹಲವು ಜಾತಿಗಳು. ಆಕೆ ಎಲ್ಲ ಜಾತಿ ಧರ್ಮಗಳ ಜೊತೆ ಸಾಮರಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನ ಪ್ರೀತಿ ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಒಳಗೊಂಡು ಐವತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸಿದಳೆಂದರೆ ಅವಳ ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮಭಾವ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾವಾತ್ಸಲ್ಯ ಎಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬೇಡ? ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಆಕೆ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕಾದ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದಿದ್ದಳು. ಬಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಗೆ ತಮ್ಮಿಂದ ಗೋವೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡ ಪರಂಗಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರೋಶ. ಅದೇ ಗೋವೆಯನ್ನು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ತಮ್ಮಿಂದ ಕಿತ್ತಕೊಂಡಿದ್ದ ಬಿಜಾಪುರದವರ ಮೇಲೆ ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೆ ವೈರ. ಶತ್ರುವಿನ ಶತ್ರು ಮಿತ್ರನೆಂಬಂತೆ ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೂ ಗೋವೆಗೂ ಮೈತ್ರಿ. ಗೋವೆಗೂ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಜಾಮೋರಿನ್ನನಿಗೂ ವೈರ.

ನಗಿರೆಗೆ ಜಾಮೋರಿನ್ ಮತ್ತು ಬಿಜಾಪುರ, ಇಬ್ಬರೊಂದಿಗೂ ಮೈತ್ರಿ. ತಮ್ಮಿಬ್ಬರು ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿದಳೆಂದು ಗೋವೆಗೆ ನಗಿರೆಯ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷ. ತನ್ನ ಶತ್ರು ಬಿಜಾಪುರದೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೆ ನಗಿರೆಯ ಮೇಲೆ ಇರುಸುಮುರುಸು. ಈ ನಡುವೆ ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರಿಗೆ ಶ್ರೀಮಂತ ನಗಿರೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಂಗಣ್ಣು. ಬಿಳಗಿಗೆ ನಗಿರೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ಸರ. ಇಂತಹ ಕ್ಲಿಷ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ಚದುರಂಗದಾಟದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುತ್ತ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡವಳು ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಅವಳೆಂದೂ ಯಾರ ಮೇಲೂ ತಾನಾಗಿ ಯುದ್ದ ಘೋಷಿಸಿದವಳಲ್ಲ. ಪರಂಗಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಲೆತು ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಯಾರನ್ನೂ ಮಣ್ಣುಮುಕ್ಕಿಸದೆ ಬಿಟ್ಟವಳೂ ಅಲ್ಲ.

ನಗಿರೆ, ಹದಿನಾರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಲು ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿಯ ವ್ಯವಹಾರ ಕೌಶಲವೇ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ವರ್ತಕರು ಅನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರಿ ಲಾಭಗಳಿಸಲು ಮುಕ್ತ ಪರವಾನಗಿ ಕೊಟ್ಟು ವ್ಯವಹಾರ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದ ರಾಣಿ, ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ವರ್ತಕರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ ಅಗ್ಗದ ಸುಂಕವನ್ನೇ ಅನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ವರ್ತಕರಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಭಟ್ಕಳ, ಬೈಂದೂರು, ಹೊನ್ನಾವರ, ಕುಮುಟ, ಮಿರ್ಜಾನ, ಅಂಕೋಲ, ಕಾರವಾರ, ಹಳ್ಳಿಕೇರಿ ರೇವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಯುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡ ಚತುರೆ. ಗೋವೆಯ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವಿತ್ತು ರಥ, ಮೇನೆ, ಎತ್ತಿನಗಾಡಿ ಕುದುರೆಬಂಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಜನರ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ಸುಲಭದ ಸಾಗಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದವಳು. ನೌಕೆ ಮತ್ತು ದೋಣಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟು ಸಾಗರೋತ್ತರ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದವಳು. ಬಿಳಿಮೆಣಸಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿ ಕರಿಮೆಣಸನ್ನು ಬಿಳಿಮೆಣಸನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, ಅಧಿಕ ದರ ವಿಧಿಸಿ, ನಿರ್ಯಾತ ಮಾಡಿ ಅಪಾರ ಲಾಭ ಗಳಿಸಿದವಳು. ಮಲೆಯಾಳದಿಂದ ಮೆಣಸಿನ ಕುಡಿ ತರಿಸಿ ಕಾಳುಮೆಣಸನ್ನು ತೋಟದ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ಕೆನರಾ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಬುದ್ಧಿವಂತೆ. ಭಟ್ಕಳ ಹೊನ್ನಾವರ ರೇವುಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಜಯನಗರದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಪರ್ಶಿಯಾದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಜಾತಿಯ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ತರಿಸಿ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆಕೆ ಗೋವೆ ಪರಂಗಿಗಳ ಪಾಲಾದ ಮೇಲೆ ಬಿಜಾಪುರದವರಿಗೂ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯವಹಾರ ಕುಶಲಿ. ಯುರೋಪು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅತಿಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾನು ಸಾಂಬಾರು ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಬಂಗಾರದ ಬದಲಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಗರೋತ್ತರ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತವಳು. ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಠಂಕಿಸಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಿದವಳು. ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾನೂರು, ಮೇದಿನಿ, ಮಿರ್ಜಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಳುಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದವಳು. ರಾಜ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೋಟೆ, ಕೆರೆ ಬಾವಿ ರಸ್ತೆ ಕಾಲುವೆ ಸಂತೆಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಥವಾ ದುರಸ್ತಿಗೊಳಿಸಿ ರಾಜ್ಯದ ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣಳಾದವಳು. ನಾಡಿನ ಹಲವೆಡೆ ದೇವಾಲಯ, ಬಸಿದಿ ಚೈತ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವಳು. ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸಿದಿಯಂತಹ ಅಪರೂಪದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಂಬುಗೊಟ್ಟು ನಗಿರೆಯನ್ನು ನಗಿರೆ- ಬಸ್ತಿಕೇರಿಯಾಗಿಸಿದವಳು. ನೂರಾರು ದೇಗುಲ ಮತ್ತು ಬಸಿದಿಗಳಿಗೆ ದಾನ ಧರ್ಮ ದತ್ತಿ ಉಂಬಳಿಗಳನ್ನಿತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಕಾರ್ಯ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗುವಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡವಳು.

ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ, ಶರಾವತಿ ಕಣಿವೆಯ ಒಡತಿ!

ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಆಕೆಯನ್ನು ಶರಾವತಿ ಕಣಿವೆಯ ಒಡತಿಯೆಂದೇ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕರಾವಳಿಯ ಕಾರವಾರ,ಅಂಕೋಲ , ಕುಮಟ, ಹೊನ್ನಾವರ ಭಟ್ಕಳ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲದೆ ಬೈಂದೂರಿನ ಬಳಿಯ ತ್ರಾಸಿಯವರೆಗಿದ್ದ ಆಕೆಯ ಒಡೆತನ, ಘಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಮರಬಿಡಿ, ಭಾರಂಗಿ, ಕರೂರು, ಹನ್ನಾರ, ಸೌಳುನಾಡೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಕ್ಕೇರಿಗೆ ಕೂಗಳತೆ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಆವಿನಹಳ್ಳಿಯವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ಈಗಿನ ಸಾಗರ ತಾಲ್ಲೂಕು ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚುಭಾಗ ಅವಳ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ತಾಳಗುಪ್ಪ ಸಮೀಪದ ಹೆಬ್ಬೈಲಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಶರಾವತಿ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿಸಲು ತೆಪ್ಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದಮೆಣಸುಗಾರಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದ್ದೇ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿಯಿಂದ. ಒಣಗಿಸಿದ ಕರಿ ಮೆಣಸಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬಿಳಿ ಮೆಣಸಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಬಂದಾಗ, ಘಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಹಸಿಮೆಣಸಿನ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾನೂರು ಅಥವಾ ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆಗೆ ದಾಟಿಸಲು ಆಕೆ ತನ್ನ ತನ್ನ ಆಡಳಿತವಿದ್ದ ಆವಿನಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಮಡೇನೂರು ಮೂಲಕ ಮೆಣಸುಗಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಭಾರಂಗಿಯಿಂದ ಮರಬಿಡಿ, ಹುಕ್ಕಲು ಮೂಲಕ ವಟ್ಟಕ್ಕಿ ಸಮೀಪದ ಸುಂಕದಮನೆ ಮೂಲಕ ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆಗೆ ಹೆದ್ದಾರಿಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಳು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಹುಕ್ಕಲಿನಲ್ಲಿರುವ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಹೆದ್ದಾರಿ ಕಾನು ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು. ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆಗೂ ಮೊದಲು ಸುಂಕ ವಸೂಲು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ತಾಣವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಸುಂಕದಮನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು..


  • ಡಾ.ಗಜಾನನ ಶರ್ಮಾ

0 0 votes
Article Rating

Leave a Reply

0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x
%d bloggers like this:
Aakruti Kannada

FREE
VIEW